Informatie kwaliteitsinstrumenten

Richtlijnen vormen de basis van het kwaliteitsbeleid van medisch specialisten en slaan een brug tussen wetenschap en praktijk. Richtlijnen die de beroepsgroep heeft opgesteld en geautoriseerd, zijn het uitgangspunt bij medisch handelen. Zo’n richtlijn bevat aanbevelingen voor het verbeteren van kwaliteit van zorg. Zij berusten op wetenschappelijk onderzoek en zijn aangevuld met expertise en ervaringen van zorgprofessionals en zorggebruikers. Richtlijnen zijn bedoeld om de klinische besluitvorming te ondersteunen. Zij verminderen daarmee de diversiteit van handelen en maken het handelen transparant.

Richtlijnen zijn geen dwingende voorschriften. Aangezien de aanbevelingen in richtlijnen hoofdzakelijk gericht zijn op de ‘gemiddelde patiënt’ en de praktijk complexer kan zijn dan in de richtlijn is weergegeven, kunnen zorgverleners in individuele gevallen afwijken van deze aanbevelingen. Dit moet wel beargumenteerd en gedocumenteerd worden in het patiënten/cliëntendossier.

In 2011 heeft de adviescommissie richtlijnen het document 'Medisch Specialistische Richtlijnen 2.0' gepubliceerd namens de Orde van Medisch Specialisten en alle 29 wetenschappelijke verenigingen over het proces en de methodologie van richtlijnontwikkeling. Er is een code ter voorkoming van oneigenlijke belangenverstrengeling gepubliceerd. In deze code is een belangenverklaring opgenomen. Alle betrokkenen bij de totstandkoming van wetenschappelijke adviesrapporten en medische richtlijnen wordt gevraagd bijgevoegde verklaring in te vullen.

Een indicator is een meetbaar aspect van zorg dat een aanwijzing geeft over de kwaliteit. Een indicator heeft een signaalfunctie. Het is geen directe maat, maar kan aanleiding zijn tot nader onderzoek. Ruwweg zijn er 2 typen te onderscheiden:

Interne indicatoren
Interne indicatoren zijn bedoeld voor het beoordelen van de eigen zorgprocessen. Door het meten van de prestaties gedurende langere tijd kan de eigen zorg kritisch onder de loep genomen worden en kunnen ontwikkelingen worden gevolgd.

Externe indicatoren
Externe indicatoren zijn bedoeld om verantwoording af te leggen over de kwaliteit van de zorg aan patiënten, zorgverzekeraars, de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) en vele andere partijen. Externe indicatoren worden zorgvuldig geëvalueerd. Vergelijkingen tussen zorgaanbieders moeten immers reëel zijn en verschillen mogen niet worden veroorzaakt door variatie in populatie of in manier van meten.

Een leidraad is een document dat als doel heeft de lezer te informeren over een bepaald onderwerp en een beknopte handleiding te bieden voor het verbeteren van medisch handelen. Een leidraad betreft over het algemeen onderwerpen die gelden voor een groot aantal beroepsgroepen (bijvoorbeeld doelmatig voorschrijven). In een leidraad wordt niet zozeer uitgegaan van de stand van zaken van de wetenschap (‘evidence’) maar is meer gebaseerd zijn op een gedragen visie van medisch specialisten als beroepsgroep.

Normen zijn afspraken of voorwaarden waar zorg aan moet voldoen. Dit heeft als doel de kwaliteit van de zorg te handhaven of te bevorderen en transparantie te realiseren. Voor diverse onderwerpen is er grote (politiek maatschappelijke) aandacht in het kader van kwaliteit van zorg: veiligheid, concentratie en doelmatigheid. Dit maakt dat normen in het kader van deze onderwerpen specifieke namen krijgen, voorbeelden zijn: veiligheidsnormen, volumenormen en normen voor indicatiestelling.

Een kwaliteitsregistratie is een methode om de kwaliteit van zorg te verbeteren. Data worden verzameld over het handelen van zorgverleners en uitkomsten hiervan worden gepubliceerd en/of teruggekoppeld aan de zorgverleners. Op basis hiervan worden gerichte verbetertrajecten ingezet. De kwaliteitsregistraties richten zich in het bijzonder op klinische aspecten. De insteek kan verschillend zijn, bijvoorbeeld: diagnose, verrichting/interventie, medische hulpmiddelen of organisatieonderdelen. Voorbeelden van kwaliteitsregistratie zijn complicatieregistratie en auditregistratie.